Justinijan - otac rimskog prava

Piše: Jahja Muhasilović

Vidi: http://faktor.ba/balkanci-koji-su-promijenili-tok-historije-justinijan-otac-rimskog-prava/

Gotovo da se može tvrditi kako Evropsku civilizaciju za razliku od drugih kultura razlikuje njena jaka privrženost vladavini prava. Pored pripadnosti Kršćanskoj vjeri i Grčko-rimskom kulturno-historijskom naslijeđu, jedan od bitnih stubova na kojima počiva evropska civilizacija jeste rimsko pravo. Od kada su temelji demokratije udareni u antičkoj Grčkoj, ovaj kontinent je uz uspone i padove kroz historiju, uspio da razvije sofisticaran sekularni pravni model više nego ijedna druga civilizacija. Zapadni svijet za doprinos razvoju pravnog sistema prvenstveno ima zahvaliti jednoj historijskoj ličnosti sa naših prostora. Riječ je o Justinijanu Bizantijskom caru, rodom iz blizine Skoplja.

Justinijan slovi za najvećeg bizantijskog cara svih vremena. Zbog politike obnove Rimskog carstva, uspio je da pod zastavu Bizantije povrati mnoge bivše rimske pokrajine prethodno izgubljene u najezdi germanskih plemena. Osim što je posljednji rimski car koji je govorio Latinskim jezikom, svojom restauratorskom politikom je dobio epitet posljednjeg Rimljanina. Bizantijsko carstvo je za vrijeme vladavine Justinijana po geografskom obimu bilo najveće u svojoj preko milenijskoj historiji, kada se protezalo od padina Kavkaza do obala Španije.

Međutim ono važnije što se veže za vladavinu Justinijana osim osvajačkih pohoda, čime je ušao u historiju i definisao njen tok je objava tzv. Justinijanovog kodeksa. Ovaj pravni sistem će udariti jake temelje razvoju rimskog prava, koji će postati pravna norma ne samo na evropskom kontinentu, te okvirima zapadne civilizacije, već će se tokom evropskog kolonijalizma proširiti diljem svijeta, te postati pravnom normom na globalnom nivou.

Njegova vladavina je Evropu iz jedne ere uvela u drugu, pa se i stoga može smatrati posljednjim Rimljaninom. Justinijan 529. godine odlučuje da zatvori Platonovu Akademiju u Ateni, poslije čega će Evropa vrlo brzo ući u eru u kojoj će antičko znanje gotovo biti izgubljeno. Iako je Bizantija nastavila da živi nakon njega, ona će se teritorijalno smanjiti i nikada neće biti u stanju da povrati staru slavu i moć antičkog Rima.

Justinijan je iza sebe ostavio Aja Sofiju, jednu od najspektakularnijih građevina u historiji čovječanstva koja i danas odiše svojom ljepotom i veličinom. Ona će postati graditeljskim simbolom Bizantijske civilizacije, te poslužiti kao model osmanskim osvajačima, po kojem će se razviti jedinstvena osmanska monumentalna athitektura.

Jedan interesantan detalj iz Justinijanovog života po čemu će ostati pamćen je i njegova veza sa caricom Teodorom. Ona se smatra jednom od najutjecajnijih carica u dugoj historiji Bizantskog Carstva. Nerijetko se govori da su ona i Justinijan zajedno vladali Carstvom. Nakon izbijanja Pobune Nika ona je svojom hrabrošću i jednim uvjerljivim govorom uspjela ubjediti Justinijana da se suprostavi pobunjenicima. Ovaj njen plan je bio presudan u njegovoj karijeri, iz razloga što je Justinijan prethodno odlučio da se povuće pred pobunjenicima. Zbog njene odlučnosti i podrške Justinijan nikada nije zaboravio zasluge Teodore. Stoga je ona do svoje smrti nastavila zajedno sa njim vladati Bizantijskim Carstvom.

Uz već spomenutog Justinijana, Dioklecijana i Konstantina veliki je broj historijskih ličnosti sa naših područja koji su odigrali ključnu ulogu u usmjeravanju historijskih tokova i definisanju najglobalnije civilizacije u historiji čovječanstva, tj. evropske civilizacije. Među takvima je Sveti Jeronim, po nekima rođen u blizini Grahova polja, tvorac Vulgate (Latinske verzije biblije), stoljećima jedne od najčitanijih knjiga na Zapadu. Mehmed paša Sokolović, veliki vezir za vladavine tri sultana (uključujući Sulejmana Veličanstvenog) i među najmoćnijim ličnostima 16. Stoljeća. Gavrilo Princip je Sarajevskim atentatom započeo rat koji će ubrzati kraj kolonijalizma u svijetu. Mustafa Kemal Ataturk je srušio šestostoljetno Osmansko carstvo i dokinuo instituciju hilafeta. Nikola Tesla bez čijeg naučnog doprinosa danas vjerovatno ne bi smo mogli koristiti električnu energiju, bez koje bi moderna civilizacija bila nezamisliva.