Piše: Jahja Muhasilović
Link: http://faktor.ba/faktorov-serijal-balkanci-koji-su-mijenjali-tok-historije/
Naročito u Zapadnoj Evropi Balkan
se zadnjih dvijestotine godina u civilizacijskom smislu smatra manje
vrijednim i nazadnim dijelom evropske civilizacije, te prostorom konflikata,
čime je fenomen parčanja na manje državne tvorevine nazvan po ovom dijelu
Evrope procesom balkanizacije. Za vrijeme istočnog pitanja, Balkan postaje predmetom nesporazuma i pretenzija
imperijalističkih politika velikih evropskih centara moći "razvijene
Evrope", koje traje do današnjih dana. Ovaj odnos gadljivosti i strepnje
prema Balkanu se najbolje ogleda u riječima kancelara tada Njemačke imperije
u usponu Otto fon Bismarka kada je rekao, "Da će veliki evropski rat
izbiti zbog neke gluposti na Balkanu". Međutim kada je ova regija
upitanju, jedna vrlo važna činjenica se često zaboravlja. Bez preuveličavanja
moglo bi se tvrditi da su upravo ljudi sa Balkana odigrali jednu od ključnih
uloga u definisanju i razvitku kako zapadne tako i istočnoevropske civilizacije
(ortodoksno-slavenske) u koju se često i sama regija svrstava. Ovaj dio svijeta
je kroz antičku Grčku civilizaciju posadio sjeme kasnije Rimske, a zatim
evropske civilizacije u njenoj istočnoj i zapadnoj formi, te kroz pojedince sa
ovih prostora udahnuo joj duh i dao jasne civilizacijske okvire.
Mada je teško spomenuti sva imena
koja su odigrali krucijalnu ulogu u formiranju evropske civilizacije, potrebno
je krenuti hronološkim redom, bez detaljnijeg osvrtanja na podvige antičke
Grčke civilizacije kao začetnice evropske civilizacije, koja je ujedno i
balkanska, više se fokusirajući na Zapadni Balkan i užu okolinu Bosne i
Hercegovine.
Ako bi smo ukratko definisali
kulturuloške okvire evropske civilizacije kroz pojmove, vjerovatno bi smo išli
ovim redoslijedom: grčko-rimska civilizacijska baza, Kršćanstvo (zapadno i
istočno), vladavina prava utemeljeno na rimskom pravu, koje je u kasnijem
periodu usvojeno od strane drugih naroda i država kroz kolonijalizam i
globalizaciju, te time postalo globalni civilizacijski okvir i standard.
Krenimo od prvog pojma, a to je grčko-rimska
civilizacija, koja je poslužila kao temelj i referenca današnjoj
"judeo-kršćanskoj", odnosno evropskoj civilizaciji. Opće poznato je
da je upravo antička Grčka (Balkan) izvor nadahnuća rimske kulture i civilizacije,
te se nerijetko Rimsko carstvo smatra lošim plagijatorom grčke civilizacije.
Ali izuzev antičke Grčke, koja je imala utjecaj u duhovnoj i kulturološkoj
sferi, ova regija je svijetu i Evropi ponudila mnoge ličnosti koje su upravo mijenjale
i definisale tokove historije. Bilo bi nepošteno ne spomenuti ulogu
Dioklecijana koji je podjelio Rimsko Carstvo na dva dijela, pa će se po ovoj
liniji kasnije evropska civilizacija dijeliti na Franački (kasnije Sveto Rimsko
carstvo) odnosno Rimokatolički i Bizantski odnosno Ortodoksni pol. On je svojim
političkim potezom udario temelje i današnjem sukobu i borbi za prevlast između
NATO-a i Rusije, no o tome u slijedećem nastavku.
Zatim tu je i Konstantin Veliki, koji
postaje prvi rimski car kršćanin, te Milanskim ediktom iz 313. godine
slijedbenicima ove moniteističke konfesije diljem Carstva dozvoljava slobodu
ispovjedanja vjere. Ovim činom on je udario temelje evropskoj civilizaciji kao
Kršćanskoj. Predsjedavanjem Nikejskim Koncilom Konstantinova uloga u
oblikovanju Kršćanstva u dogmatskom smislu je neosporna.
Jedna od odlika evropske
civilizacije je svakako i njena privrženost vladavini prava, koja se temelji na
rimskom pravu, u čijem razvoju vjerovatno najznačajniju ulogu odigrao
najveći Bizantijski car Justinijan, sačinjavanjem zakonika još poznatijeg kao
Justinianov kodeks.
Pored navedenih
ličnosti veliku ulogu u historiji čovječanstva su imali još sveti Jeronim autor
Vulgate (latinska verzija Biblije), stoljećima jedna od najčitanijih knjiga u
Zapadnom svijetu, Mehmed paša Sokolović jedan od najmoćnijih ličnosti 16.
stoljeća, te veliki vezir za vladavine tri Sultana, Nikola Tesla i njegova neosporna
uloga u razvitku električne energije, Gavrilo Princip atentatom pokreće rat
koji je promjenio tok historije i ubrzao pad kolonijalizma u svijetu,
Mustafa Kemal Ataturk - ukinuo Osmansko carstvo i instituciju hilafeta koja
je trajala trinaest stoljeća. Iako neutvrđeno, po nekim teorijama jedan od
najvećih pustolova Zapadnog svijeta Marko Polo je rodom sa Korčule. Ovo su samo
neke od ličnosti sa naših prostora koje su odigrale ključnu ulogu u oblikovanju
ne samo evropske već i svjetske civilizacije i time dokazali da je ova regija
bez razloga smatrana manje vrijednim dijelom Evrope.
Comments
Post a Comment